Degenen die zich verdiept hebben in de kunst van strategie, zal al snel ontdekt hebben dat statische factoren in strategie een ondergeschikte rol hebben. Strategie draait om een zo groot mogelijke beheersing van dynamische, vloeiende bewegingen en om het adequaat inspringen op en benutten van onvoorziene ontwikkelingen. Of je nu spreekt over militaire, politieke of organisatorische strategie.

Essentie
Vanuit het besef dat het menselijke denken, creëren en handelen zich voltrekt vanuit vloeiende, organische processen in het lichaam en de hersenen, en vanuit het besef dat ook groepsgedrag zich voltrekt langs organische, vloeiende lijnen, wordt het tijd om het statische en hierarchische model voor strategie en voor leren op een secundair spoor te zetten en een te opteren voor een vloeiend strategisch concept.
Wanneer men kijkt naar de mens, dan valt op dat denken, creëren en herinneren vooral een associatief proces is. Er is geen vast start- en eindpunt. Er is ook geen boven en onder. Iets is gerelateerd aan iets anders, door dingen (in de meest brede zin des woords) met elkaar in verband te brengen. Een goed voorbeeld van het vloeiende karakter van denken is het afdwalen van gedachten.
Bijvoorbeeld, je zit in een projectoverleg waarbij de inbreng van een partnerorganisatie in München wordt besproken. Je bedenkt je net dat je daar over een week naar toe moet voor een meeting en dat je met de auto wilt gaan omdat dat de vorige keer ook goed bevallen was. Je bedenkt je dat je op weg daar naar toe door het Schwarzwald komt en ziet het beeld van bergen en bossen voor je. In je gedachten besluit je dat je daar je zomervakantie met je gezin wilt doorbrengen en besluit dat je dan minstens 3 dagen in een echte berghut wilt overnachten. Net als je je de nachten tussen de bergen voorstelt, onderbreekt iemand je met een vraag naar een statusrapport. In no time ben je van een projectoverleg naar nachten in het Schwarzwald gedwaald. Dat is associatie!

Groepsprocessen voltrekken zich op soortgelijke wijze. Groepen kunnen een vaste structuur hebben, vaste richtlijnen en een gedragscode. Zoals iedereen weet is dat volstrekt geen garantie dat de groep op constante wijze functioneert. Grote druk, eentonigheid, verveling, verandering, een nieuwe groepslid zijn voorbeelden van zaken die het groepsproces kunnen verstoren. De dynamiek van groepen vallen moeilijk te voorspellen. Een klein incident kan een rimpeling veroorzaken die een geheel eigen leven gaat leiden. Zelfs wanneer men het incident heeft opgelost, blijft er vaak een lichte deining over die kan omslaan in een ongrijpbaar negatief sentiment.
Wie hierbij uitgaat van de toestand die er op een specifiek moment is, mist per definitie de beweging die aan de gang is. In zo’n geval trek je makkelijk de verkeerde conclusies en neem je de verkeerde besluiten.

Omslag in groepen
Wanneer individuen in een groep zich schikken in hun groepsrol en het doel en de wil van de leider nastreven, raken zij per definitie verwijderd van hun eigen doel en wil. Zolang men daar voldoende idee van voordeel of noodzaak bij heeft, is er niks aan de hand. Wanneer er echter een te groot verschil ontstaat, dan dreigt de groep zijn samenhang te verliezen. Het gevaar is dat de groei van zo’n kloof zich onder de huid en dus onzichtbaar voltrekt. Wanneer een incident, of domweg een te grote kloof zich voordoet, dan hangt het van de omvang van de kloof af, hoe intens de reactie gaat zijn en hoe herstelbaar de schade. Wanneer er ook binnen de groep kloven bestaan dat valt de samenhang en het groepsgevoel helemaal weg. Is de groep gelijk qua afstand, dan zal er een confrontatie komen met de leiding.

De aard van groepen
Een groep is in de beleving van mensen, gezien de menselijke aard als groepsdier, in potentie meer als de som der delen. Wanneer zoals hierboven beschreven de kloof toeneemt tussen groepsdoel en het doel der leden, dan is de som juist kleiner. Groepen die een goede doel-mix hebben zijn veel groter als de som der delen. In zo’n geval kan een groep ‘boven zichzelf uitstijgen’.

De aard van strategie
De aard van doel, proces en strategie is vloeiend. Een element uit een bepaalde situatie is altijd omringd door ‘omgevingsfactoren’. Hetzelfde geldt voor ieder van die omgevingsfactoren. Hier is dus sprake van beïnvloeding zonder begin- en eindpunt. Voeg hieraan de factor tijd toe en het wordt duidelijk dat er dan een zeer vloeiend beeld ontstaat, omdat er ook in de tijd verschuivingen zijn, waardoor er op ieder moment een nieuwe situatie is. Gelukkig heeft niet ieder element in het veld een even grote invloed. Hierdoor zijn er patronen te ontdekken en te voorspellen. Wanneer men de juiste zaken meet, kan men zelfs een redelijk adequaat beeld krijgen van de ‘vloeiende stromen’.

Vereisten voor fluid strategies
De volgende aspecten zijn vereist om aan fluid strategy toe te komen.

Heldere taakverdeling

• Scherpe omlijning hiervan alsmede van de vrijheden van de individuele mensen
• Goede communicatie van de taakverdeling en van de taken van de mensen uit de ‘omgeving’

Scherp inzicht in competenties

• Van de organisatie als geheel en van de individuen daarin
• Inzicht hebben in de rekbaarheid van de competenties en van de uitbreidbaarheid

Inzicht in de status en de beweging van ‘het veld’.

• Goed geinformeerd zijn over de statische en dynamische aspecten van de omgeving waarin je acteert
• Flexibiliteit in je informatievergaring om ook hierin beweeglijkheid te houden

Op detailniveau, zodat je andere aspecten kunt gaan ‘meten’

Op hoger niveau, zodat je andere dingen kunt gaan ‘meten’

Inspirerend leiderschap

• Mensen het vertrouwen geven dat de nieuwe haalbaar is en een succes wordt
• Mensen de verandering niet als bedreiging laten zien, maar als nieuw succes
• Mensen (of deelgroepen) realiseerbare, maar uitdagende klussen geven

Opzet
Strategie gebaseerd op beweeglijkheid, gebundelde kracht en focus.
• Aanpassingsvermogen
• Gedreven leiderschap
• Een organisch, lerend vermogen
Niet de procedures en regels, maar de competenties en richting moeten leidend zijn.